Intaneti

Fahamu Maana ya Mtandao wa Intaneti na Faida Zake

Intaneti inahusisha Ushirikiano wa Mitandao ya Kompyuta. Ni mchanganyiko mkubwa wa mamilioni ya kompyuta, vifaa vya mitandao (network devices) na vifaa vya simu janja, vyote vinaunganishwa na waya na ishara zisizo na waya (wires na wireless signals). Kuna fafanuzi tofauti kuhusu Intaneti lakini maana ni sawa kama ilivyoonyeshwa hapa chini.

Intaneti

Maana ya 1: Mfululizo wa mtandao unaounganishwa kuruhusu mawasiliano ya data zilizozungukwa na mamilioni ya kompyuta duniani kote.

Maana ya 2: Mtandao wa mawasiliano duniani ambao unaruhusu kompyuta duniani kote kuungana na kubadilishana taarifa.

Maana ya  3: Mfumo wa duniani kote wa mtandao wa kompyuta, mtandao wa mitandao ambao watumiaji kwenye kompyuta moja wanaweza kupata taarifa kutoka kwenye kompyuta yoyote.

Neno “Intaneti” hasa linamaanisha “mtandao wa mitandao”. Intaneti ina maelfu ya mitandao midogo ya kikanda iliyoenea duniani kote. Intaneti inajulikana kama sehemu ya kimwili ya mtandao wa kimataifa. Ni mkusanyiko mkubwa wa nyaya na kompyuta. Ingawa ilianza miaka ya 1960 kama majaribio ya kijeshi katika mawasiliano, Intaneti ilibadilika kuwa jukwaa la umma la kutangaza bure katika miaka ya 70 na 80. Hakuna mamlaka moja ambayo inamiliki au inadhibiti mtandao. Hakuna mtu ambaye “anamiliki” mtandao, ingawa kuna makampuni ambayo husaidia kusimamia sehemu tofauti za mitandao inayounganisha kila kitu pamoja, hakuna bodi moja

Je, ‘Intaneti’ ni tofauti na ‘Web’?

Mnamo 1989, kiwanja kikubwa cha mtandao/Intaneti kilizinduliwa kama World Wide Web (www). ‘Web’ ni mkusanyiko mkubwa wa kurasa za HTML ambazo hutumwa kupitia vifaa vya mtandao (Internet hardware). Utasikia maneno kama ‘Web 1.0’, ‘Web 2.0’, na ‘Mtandao usioonekana’ (the Invisible Web) kuelezea mabilioni ya kurasa za wavuti. World Wide Web ni sehemu ya Intaneti kama Intaneti inakuwa na data mbalimbali mbali na kurasa za wavuti.

Mtandao (web) ni moja ya programu au huduma zinazoendeshwa kwenye Intaneti. Ni mkusanyiko wa nyaraka na rasilimali kwa namna ya kurasa za wavuti. Inatoa upatikanaji rahisi wa habari nyingi zilizohifadhiwa kwenye kompyuta duniani kote. Maneno ya ‘Web’ na ‘Internet’ hutumiwa kwa usawa na watu wengi. Hii sio sahihi, kama Web inaundwa na Intaneti.

Je! ‘Web 1.0’, ‘Web 2.0’, na ‘Invisible Web‘ ni nini?

Web 1.0: Wakati World Wide Web ilizinduliwa mwaka wa 1989 na Tim Berners-Lee, ilikuwa na maandiko tu na graphics rahisi kama mkusanyiko wa vipeperushi vya kieletroniki (electronic brochures). Mtandao uliandaliwa kama muundo rahisi wa kutangaza-kupokea. Tunauita muundo huu rahisi wa tuli kama ‘Web 1.0’. Leo, mamilioni ya kurasa za wavuti bado ni static, na neno Web 1.0 bado linatumika.

Web 2.0: Mwishoni mwa miaka ya 1990, Mtandao ulianza kuwa zaidi ya maudhui ya static, na kuanza kutoa huduma zinazoingiliana. Badala ya kurasa za wavuti tu kama vipeperushi, Mtandao ulianza kutoa programu ya mtandaoni ambapo watu wanaweza kufanya kazi na kupokea huduma za aina ya watumiaji. Uendeshaji wa benki, video ya michezo ya kubahatisha, huduma za upenzi, ufuatiliaji wa hifadhi, mipangilio ya kifedha, uhariri wa picha, video za nyumbani, huduma za wavuti kama Gmail, yahoo mail nk … yote haya yalianza kuwa vitu vya kawaida kwenye wavuti mtandaoni mwaka 2000. Huduma hizi za mtandaoni zimejulikana sasa kama ‘Web 2.0’. Kampuni kama Facebook, Flickr, eBay, na Gmail yamesaidia kufanya ‘Web 2.0’ kuwa sehemu ya maisha yetu ya kila siku.

SOMA NA HII:  Elewa mambo 5 muhimu kuhusu betri ya simu na Kuchaji Simu

Mtandao usioonekana (Invisible Web) ni sehemu ya tatu ya Mtandao Wote wa Ulimwenguni (World Wide Web).

Kitaalam ni sehemu ya Web 2.0, Invisible Web inaelezea mabilioni ya kurasa za wavuti ambazo zimefichwa kuonekana kwenye injini za kawaida za utafutaji. Kurasa hizi za mtandao zisizoonekana ni za faragha na binafsi (k.m. email binafsi, taarifa za kibenki za kibinafsi), na kurasa za wavuti zinazozalishwa na database maalum (k.m. nafasi za kazi huko Delhi au Mumbai). Kurasa za Wavuti zisizoonekana zinafichwa kabisa kuonekana kwa watumiaji wa kawaida, au zinahitaji injini maalum za utafutaji ili kuzipata.

Tovuti (website) ni nini?

Tovuti ni kurasa moja au mamilioni ya kurasa zilizounganishwa, ina hyperlinks kuunganisha na kusaidia kutafuta njia yako kwenye wavuti. Unaweza kupata aina tofauti za habari kwenye michezo ya wavuti, masuala ya afya, ratiba za treni, utabiri wa hali ya hewa na mengi zaidi. Kuna mamilioni ya tovuti zilizopo kwenye Intaneti, na unaweza kupata chochote kinachokuvutia.

Anwani ya Wavuti (Web Address)

Kila Tovuti ina anwani yake ya pekee, inayoitwa Uniform Resource Locator au URL. Ili kutembelea tovuti, unahitaji kuandika anwani yake kwenye bar ya anwani ya kivinjari chako cha wavuti.

Matumizi ya Intaneti

Intaneti hutumiwa hasa kwa ajili ya mawasiliano, kukusanya taarifa, elimu, burudani, mambo ya sasa, kujifunza mtandaoni, biashara, kuchapisha, nk.

Katika matumizi ya Intaneti, kuchapisha sio tu kunatumika kwa shirika au biashara, mtu yeyote anaweza kuunda tovuti yake na kuchapisha taarifa zake au faili kwenye Mtandao wa Ulimwenguni Wote (Worldwide Web).

Kupitia Intaneti, maelfu ya watu ulimwenguni kote wanaweza kupata habari wakiwa nyumbani kwao, shule, migahawa ya mtandao (Internet cafes) na mahali pa kazi.

Intaneti ni mkusanyiko wa mtandao wa kompyuta, ambao husaidia kubadilisha data kwa kutumia kiwango cha kawaida cha programu. Watumiaji wa Intaneti wanaweza kushirikisha habari katika fomu mbalimbali.

  • Mtumiaji anaweza kuunganisha kwa urahisi kupitia kompyuta za kawaida za kibinafsi na kushirikisha ujuzi, mawazo kwa kutumia Intaneti.
  • Tunaweza kutuma barua pepe (e-Mail) kwa familia na marafiki na akaunti kwenye Intaneti, ambayo inafanana na kutuma barua kwa posta. E-mail inaweza kutumwa ndani ya dakika bila kujali wapi ulipo bila stamps za posta nk.
  • Tunaweza kutuma taarifa ambazo zinaweza kupatikana kwa watu wengine na zinaweza kusasishwa mara kwa mara.
  • Tunaweza kupata taarifa za multimedia zinazojumuisha video, sauti, na picha.
  • Tunaweza kujifunza kupitia Mafunzo ya Mtandaoni (Web-Based Training) na Kujifunza kutoka mbali kwenye mtandao.

Vipengele vya Intaneti

i) Uchangiaji wa kijiografia (Geographic sharing)

Uchangiaji wa kijiografia wa Intaneti unaendelea kuenea, kote ulimwenguni na zaidi. Kipengele kikuu cha Intaneti ni kwamba mara unapojiunga na sehemu yoyote ile, unaweza kuwasiliana na sehemu yote.

ii) Usanifu

Usanifu wa wavuti (architecture of Internet) ni mtandao wa mawasiliano bora zaidi kuwahi kuandaliwa. Kushindwa kwa kompyuta binafsi au mitandao haitaathiri kuaminika kwa ujumla. Taarifa hazitabadilika au kuharibiwa kwa muda au wakati wa kuzihamisha kati ya tovuti.

SOMA NA HII:  Je, wanawake wanapuuzwa katika mazingira ya teknolojia ya Tanzania?

iii) Upatikanaji wa Jumla/majumui (Universal Access)

Ni rahisi kufikia na kuandaa taarifa kama maandiko, sauti, video na pia kupatikana kwa watu wengine duniani kote kwa bei ya chini sana. Upatikanaji wa mtandao/Intaneti ni sawa kwa kila mtu bila kujali wapi walipo. Mtu mmoja anaweza kuunganishwa kwenye kompyuta yoyote duniani, na unaweza kwenda maeneo mengi ya msisimko bila kuondoka kwenye kiti chako.

Faida za Intaneti

Kuna faida nyingi za Intaneti:

  • Intaneti inabeba data na habari katika muundo wa aina mbalimbali.
  • Injini za utafutaji ambazo zinapatikana mtandaoni ni za haraka na zenye nguvu.
  • Intaneti ni rahisi kutumia.
  • Wanafunzi wanaweza kuwa watafiti kutokana na upatikanaji rahisi wa data.
  • Wanafunzi wanahamasishwa kushirikisha kazi zao mtandaoni na ulimwengu.
  • Intaneti inavutia mitindo tofauti ya kujifunza.
  • Tofauti na karatasi mtandao unaweza kutoa vyanzo vya data vinavyobadilishwa kutokana na muda.
  • Mwanafunzi anaweza kufikia maktaba duniani kote.

Intaneti ni chumba kikubwa sana cha kuhifadhi vifaa vya kujifunzia. Matokeo yake, inazidi kuongeza kwa kiasi kikubwa rasilimali zinazopatikana kwa wanafunzi zaidi ya vitabu za kawaida vinazopatikana kwenye maktaba ya shule. Wanafunzi wanaweza kupata ripoti za hivi karibuni kwenye tovuti za serikali na zisizo za serikali, ikiwa ni pamoja na matokeo ya utafiti, rasilimali za kisayansi na za kisanii katika makumbusho na galari, na mashirika mengine yenye habari zinazohusu kujifunza kwa mwanafunzi. Katika shule za sekondari, Intaneti inaweza kutumika kutengeneza miradi ya utafiti yenye tija.

Kama Intaneti ni rasilimali yenye nguvu ya kujifunzia, na ni njia bora ya mawasiliano, ni muhimu sana katika elimu na hutoa faida kadhaa za kujifunza. Inajumuisha maendeleo ya ujuzi wa kujitegemea na ujuzi wa utafiti, kwa kuboresha upatikanaji wa mafunzo maalum ya somo katika maeneo mbalimbali ya kujifunza, pamoja na masomo jumuishi au ya mtaala na mawasiliano na ushirikiano, kama uwezo wa kutumia teknolojia za kujifunzia kufikia rasilimali, kujenga rasilimali na kuwasiliana na wengine.

Upatikanaji wa Intaneti

Intaneti ni chombo cha ufanisi kwa muda mrefu kwa walimu ambacho kinaongeza uwezekano wa ukuaji wa mtaala. Kujifunza inategemea uwezo wa kupata taarifa zinazofaa na za kuaminika haraka na kwa urahisi, na kuchagua, kuelewa na kutathmini taarifa hiyo. Kutafuta habari kwenye mtandao inaweza kusaidia kukuza ujuzi huu. Mazoezi ya darasani na kazi za kufanya nyumbani, ambapo wanafunzi wanatakiwa kulinganisha maudhui ya tovuti, ni bora kwa kuwaonya wanafunzi kujua mahitaji ya kuandika kwajili ya wasomaji tofauti, madhumuni ya maudhui fulani, kutambua na kupima usahihi na kuaminika. Kwa kuwa tovuti nyingi huegemea mtazamo fulani juu ya masuala wanayozungumzia, Intaneti ni chombo muhimu kwa kuendeleza ujuzi wa kutofautisha ukweli kutoka kwenye maoni na kuchunguza subjectivity na objectivity.

Intaneti ni chombo kikubwa cha kuendeleza ujuzi wa mawasiliano na ushirikiano wa wanafunzi na watoto. Zaidi ya yote, Intaneti ni njia bora ya kujenga ujuzi wa lugha. Kupitia e-Mail, vyumba vya mazungumzo (chat rooms) na makundi ya majadiliano (discussion groups), wanafunzi hujifunza kanuni za msingi za mawasiliano katika fomu wa maandishi. Hii inatoa fursa kwa walimu kuingiza shughuli za Intaneti kwenye mipango ya kawaida ya kusoma na kuandika na kuleta mbinu mbalimbali za kufundishia.

SOMA NA HII:  Je kuna madhara ya kuacha simu/laptop kwenye charge kwa muda mrefu

Miradi ya kushirikiana inaweza kuwa na lengo la kuboresha ujuzi wa kusoma na kuandika kwa wanafunzi, kwa ujumla kwa njia ya kutumiana ujumbe wa barua pepe na wenzao kutoka shule nyingine au hata nchi nyingine. Miradi ya ushirikiano pia ni muhimu kwa wanafunzi washiriki na kutoa uzoefu muhimu wa kujifunza. Kwa njia hii, Internet inakuwa njia bora za kuendeleza ufahamu. Vyumba vya mazungumzo (chat rooms) na miradi ya kikundi pia vinaweza kuwapa wanafunzi nafasi za kujifunza kwa kushirikiana.

Masuala ya faragha

Watoto wengi ni navigator wenye ujuzi wa mtandao. Wapo vizuri kwenye kutumia kompyuta na wanavutiwa na habari na picha ambazo wanaweza kuziona kwa bonyeza puku (mouse). Takwimu za hivi karibuni zinaonyesha kwamba 90% ya watoto wa umri wa shule wanatumia kompyuta nyumbani au shuleni. Uwezo wa kuingiliana na kuwasiliana na wengine ni mojawapo ya vivutio vikubwa zaidi vya mtandao kwa watoto.Tunaangalia kuhusu kutumia muda na watu katika chat rooms na ujumbe wa papo kwa papo (instant messaging) kupitia simu, kucheza games, kuingia kwenye mashindano na kujaza fomu katika shughuli za mtandaoni zinazojulikana. Kwa bahati mbaya, wazazi wengi hawana uelewa jinsi shughuli hizo zinavyoweza kuweka siri za watoto wao katika hatari au hata kutishia usalama wao. Cha kushangaza nchini Tanzania, wazazi wengi hawajui kuhusu shughuli ambazo watoto wao wanashiriki kwenye mtandao.

Katika hali ya sasa ya mawasiliano ya mtandao/Intaneti, data binafsi ni za thamani na zinalindwa na huu umekuwa ujuzi ambao watoto wanahitaji kuelewa na kujifunza.

Faragha ya watoto inaweza kuathiriwa katika shughuli fulani za mtandaoni:

• Kujaza fomu za tafiti mbalimbali, mashindano, kupakua michezo kwenye tovuti za kibiashara au za bure.
• Kutoa taarifa binafsi wakati wa kujiandikisha kwenye barua pepe & Ufikiaji wa Chat.
• Kutoa taarifa wakati wa kujisajili kwajili ya kupakua michezo ya bure.
• Kutoa taarifa wakati wa kujisajili kwenye mitandao ya kijamii.

Faragha

Baadhi ya tovuti zinawashawishi wanafunzi kujaza fomu inayohitaji jina lao, anwani ya barua pepe, umri na jinsia, na wakati mwingine hata nambari yao ya simu na anwani ya posta, ili kupata habari. Baadhi ya maombi ni halali: inategemea hali ya tovuti inayoomba taarifa hizo. Kutoa taarifa binafsi kwenye mtandao kunaweza kusababisha mwanafunzi akalengwa na spam (barua pepe isiyoombwa), matangazo na / au virusi. Masuala ya faragha yanatumika pia kwa wanafunzi wanaoendeleza tovuti binafsi na kuchapisha mtandaoni. Maelezo ya kibinafsi, ikiwa ni pamoja na picha zao wenyewe au wanafunzi wengine, inaweza kusababisha taarifa kuchukuliwa na kutumiwa tena na watu wengine kwa madhumuni yasiyofaa.

Kuonyesha Kompyuta yako kwa Programu isiyohitajika

Kawaida, programu za kugawana faili hazitumii usalama mzuri au udhibiti wa upatikanaji. Ikiwa watumiaji hawaijui programu au ikiwa kuna mipangilio isiyofaa , itakuwa hatari kwa taarifa zote zilizohifadhiwa kwenye disk ya mtumiaji  zitakuwa wazi kwa watumiaji wengine.

Mada zinazohusiana

Zinazohusiana

Toa Maoni Hapa:

Kumbuka Ni Muhimu Kuandika Jina Lako